از ابزارهاي مهم براي پيش‌بيني رفتارهاي سياسي مردم استفاده از نظرسنجي‌هاست. از پنجاه سال گذشته که به کارگيري اين روش در كشورهاي غربي متداول شد و به‌تدريج در كشورهايي نظير ايران، ابتدا در حوزه تحقيقات اجتماعي و سنجش مخاطبان برنامه‌ هاي راديو و تلويزيون، و در سال‌هاي اخير، با توجه به گسترش فضاي رقابت‌هاي سياسي، براي فهم ميزان محبوبيت گروه‌‌ها، احزاب و نامزدهاي انتخاباتي استفاده شد. اوج اين مسئله در انتخابات نهم رياست جمهوري بود كه يكي از توافقات جريان هاي سياسي براي اجماع و تعيين نامزد نهايي، رجوع به افكار عمومي با ساز و كار نظرسنجي بود.

در دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري هم، از چند ماه قبل، از ابزارهاي اصلي براي تعيين استراتژي‌هاي انتخاباتي جريان‌هاي مطرح در صحنه مساله نظرسنجي‌ها بود. اين موضوع با توجه به سردرگمي در انتخاب كانديداي اصلي، در جريان اصلاحات با حرارت بيشتري دنبال مي شد. اين  جريان  كه تنها اميد رقابت در انتخابات را در حضور افراد چهره، باسابقه و مورد اقبال اعتماد مردم، مي‌ديد موفق شد  آقاي خاتمي را با اصرار فراوان وارد صحنه كند.  تا اوايل  اسفندماه به واسطه نتايج نظرسنجي‌ها، وي در عرصه رقابت باقي ماند. اما دليل  اصلي انصراف آقاي خاتمي از حضور در انتخابات كه با هياهوي تبليغاتي كنارگيري وي به نفع آقاي موسوي پوشش داده شد، افت محسوس ميزان محبوبيت  وي در نظرسنجي‌ها از اواسط اسفند ماه بود كه با توجه به آراي منفي و شناختي كه از عملكرد ايشان در جامعه وجود داشت، اميدي به بهبود وضعيت آن نمي‌رفت.

نتايج بررسي‌هاي جامعه شناختي كه با اجراي پژوهش‌هاي متنوع به دست آمده بود، نشان مي‌داد كه با توجه به غلبه گفتمان اصول‌گرايي در سطح جامعه، تنها كانديدايي از جريان اصلاحات شانس موفقيت دارد كه بتواند در کنار پيشينه خوب، با طرح شعارهاي دو پهلو، ميزاني از آراي سبد دکتر احمدي نژاد را جذب نمايد. جمع‌بندي مذكور، از عوامل مهم و دخيل در ورود آقاي ميرحسين موسوي به‌عنوان كانديداي نهايي اصلاح‌طلبان به جريان انتخابات بود.

اولين نظرسنجي‌ها بعد از اعلام رسمي ورود آقاي موسوي به انتخابات و انصراف آقاي خاتمي، حاکي از پايگاه رأي 17 درصدي مراكز استان‌ها و 25 درصدي تهران وي بود كه اعدادي بدي براي آغاز رقابت نبود. تا آغاز دوره تبليغات رسمي كه تقريباً يك دوره 45 روزه بود آراي آقاي موسوي در تهران در مقايسه با آراي آقاي احمدي‌نژاد رشد قابل ملاحظه‌اي كرد و در آخرين روز ارديبهشت مساوي شدند. اما آراي مراكز استان‌ها و شهرهاي بزرگ استان‌ها، تغيير چندان مثبتي نداشت و آقاي احمدي‌نژاد با فاصله بيش از 30 درصد نسبت به نزديك‌ترين رقيبش وارد دوره تبليغات شد.

در دوره 20 روزه تبليغات رسمي، سه نوع نظرسنجي با جامعه‌هاي آماري تهران، مراكز استان‌ها و شهرهاي بزرگ تابعه، و روستاها به‌صورت متناوب اجرا شد كه بررسي روند آنها حاوي اين نتايج مي باشد:

1. در نظرسنجي‌هاي تهران، تا روز مناظره شاهد برتري نسبي آقاي موسوي هستيم، اما از بعد از مناظره اين روند دوباره به شرايط تساوي بازگشت و در روزهاي پاياني تبليغات، موسوي با فاصله حدود 5 درصد پيش افتاد. آمار مشاركت شهروندان هم 2/60 درصد «قطعي» و 3/5 درصد «تصميم نگرفته» بود.

2. در نظرسنجي‌هاي ملي مراكز استان‌ها و شهرهاي بزرگ تابعه،  عليرغم كاهش فاصله به حدود 20 درصد تا روز مناظره، با برگزاري جلسه مناظره، در روز شنبه 16خرداد، اين فاصله به حدود 37 درصد رسيد كه اين اختلاف با اندكي تغيير تا روز انتخابات باقي ماند. آمار مشاركت هم 70 درصد به‌صورت «قطعي« و 11 درصد »تصميم نگرفته» بود.

3. آخرين نظرسنجي از جامعه آماري روستائيان هم، آمار مشاركت حدود 80 درصد «قطعي» و 13 درصد «تصميم نگرفته»، با آراي 75 درصد در مقابل 15 درصد به نفع دکتر احمدي نژاد را نشان مي داد.

 اين آمار كه تقريباً بين تمامي مراكز معتبر نظرسنجي، از جمله مراکز همسو با آقاي موسوي، مشترك بود، باعث شد صاحب‌نظران سياسي و افراد دانشگاهي مطلع مشاركت 80 تا 85 درصدي، و پيروزي دكتر احمدي‌نژاد با آراي نزديك به 65 درصد، با اختلاف 30 درصدي نسبت به آقاي ميرحسين موسوي، را در انتخابات رياست جمهوري 27 خرداد توقع داشته باشند.آنچه هم از ساعات پاياني روز جمعه، و به‌عنوان جمع‌بندي انتخابات در روز شنبه از سوي وزارت كشور اعلام شد،  با نظرسنجي‌هاي مذكور انطباق تقريبي داشت.

 با توجه به اين مطالب، بايد از آقاي موسوي و حلقه مرتبط با ايشان که از اين نتايج مطلع، و به درستي آنان باور دارند پرسيده شود به چه دليل و با چه انگيزه اي در تلاشند انتخابات دهم رياست جمهوري را كه به لحاظ ميزان مشاركت و آراي منتخب مردم در تاريخ انقلاب اسلامي و در ميان همه كشورهايي كه ادعاي دموكراسي دارند، پديده و رخدادي  بي‌نظير بود، با اقامه مطالب نادرست، مخدوش و مشوش نشان ‌دهند؟

يك استاد دانشگاه گفت: موسوي و حاميانش از همان ابتدا پروژه آشوب و تلخ كردن انتخابات به كام مردم و رهبري را داشته‌اند و اين كاملا در صحبت‌هاي آقاي موسوي مشخص بود.

محمدمهدي اسماعيلي تحليلگر مسائل سياسي و استاد دانشگاه در گفتگو با خبرنگار سياسي خبرگزاري فارس گفت: گروه هاي رقيب دولت و رئيس جمهور منتخب خط ايجاد ترديد در مورد انتخابات را پيش از انتخابات به روشني اعلام كرده بودند و بيان اينكه حتما تقلب اتفاق خواهد افتاد جزو ادبيات رسمي آنان پيش از انتخابات بود.
وي اقداماتي از قبيل كميته صيانت از آرا را زمينه ساز بهانه جويي‌هاي آنان دانست و با طرح اين سوال كه آيا نتيجه آرا واقعا بر خلاف پيش بيني ها بوده است ، افزود: همه نظر سنجي‌هاي معتبر در شب انتخابات دقيقا اين فاصله راي را نشان مي‌دهد و در كنار آن مشخص بود كه در تهران نيز موسوي با فاصله كمي از احمدي نژاد پيش است. اما در شهرها با يك فاصله 20 يا 30 درصدي و در روستاها با فاصله‌اي 60 يا 70 درصدي احمدي نژاد پيشتاز بود و در مجموع همه ناظران و تحليل گران در شب انتخابات بر اساس نظر سنجي‌هاي علمي دقيق معتقد بودند كه احمدي نژاد بالاي 60 درصد و موسوي حدود 30 تا 35 درصد راي دارد.
اسماعيلي با بيان اينكه موسوي و هوادارانش هيچ شواهدي مبني بر تقلب در انتخابات ندارند اظهار داشت: آنها 7 دليل به شوراي نگهبان ارائه دادند كه هيچ كدام از آنها ارتباط مستقيم با آراء ندارد.
وي افزود: آنها در مورد آرا و صندوق‌ها دو شبهه مطرح مي‌كنند يكي اينكه مي‌گويند 200 ناظر ما را به صندوق‌ها راه نداده‌اند كه به فرض صحت،  در مقابل 46 هزار صندوق رقم بسیار ناچيزي است و دوم اينكه مدعي نرساندن تعرفه به صندوق‌ها هستند اما اين را در نظر نمي‌گيرند كه ميزان مشاركت مردم بسيار چشمگير بوده و مثلا در تهران در يك مشاركت بسيار گسترده 4 ميليون و 200 هزار نفر پاي صندوق‌ها حاضر شدند و باز بنا به ادعای آنها حداکثر یک یا دو درصد موفق به رای دادن نشدند؛پس اين بحث ها نيز نامربوط است و آنها از همان ابتدا با علم به شكست خود شبهه عدم سلامت انتخابات را مطرح مي‌كردند و امروز اگر حتي يك مورد موثر در مورد تقلب در انتخابات سراغ داشتند يقينا آن را رو مي‌كردند.
اين تحليل گر مسائل سياسي گفت: موسوي و حاميانش از همان ابتدا پروژه آشوب و قصد تلخ كردن انتخابات به كام مردم و رهبري را داشته‌اند و اين كاملا در صحبت‌هاي موسوي مشخص بود كه از قبل از انتخابات به دنبال القاي تقلب بودند؛ آنها از ساعت 9 صبح روز انتخابات به هم تبريك مي‌گفتند و يك اقتصاد دان در ستاد موسوي در همان ساعات اولیه اعلام كرد كه وي 30 ميليون راي آورده است. در همان روز انتخابات نشست اضطراري گذاشتند و اعلام كردند كه ما پيروز هستيم و اينها دقيقا نشان دهنده آن است كه كه آنها خط آشوب را از قبل از روز راي گيري دنبال مي‌كردند.
وي افزود: نگاهي به سخنان موسوي در 3 ، 4 روز بعد از انتخابات نیز نشان مي‌دهد كه صحبت‌هاي او چيزي جز القاي تقلب در پوشش ايجاد آشوب در كشور نيست و آنها به دنبال آن هستند كه نظام را وادار به كاري با هزينه‌هاي بالا بكنند اما اين ساده انديشي بيش نيست چرا كه مردم و رهبري مسائلي به مراتب جدي تر از اينگونه موارد را پشت سر گذاشته اند.
اسماعيلي، موسوي و حاميانش را بازيگران آشكار پروژه آشوب در كشور دانست و اظهار داشت: بازيگران پنهان اين پروژه سازمان هاي جاسوسي غربي و عناصر مسئله دار داخلي هستند كه مردم و رهبري آنان را دقيقا مي‌شناسند و اگر تا كنون صبر كرده اند به اين دليل است كه مي‌خواهند آنها سر عقل بيايند. اما آنان بايد بترسند از روزي كه ترحم مردم به پايان برسد که در این صورت نه تنها آنان را از صحنه سياسي كشور براي هميشه حذف می كنند بلكه تا محاكمه آنان، دست از سرشان بر نخواهند داشت.